Piotr Cybulak – Miejsca Pamięci Kresowiaków na Dolnym Śląsku

Autor () zanotował wpis w dniu r.

Piotr Cybulak

Miejsca Pamięci Kresowiaków na Dolnym Śląsku

 

Prezentowany tu opis obejmuje 37 miejsc upamiętniających Kresy Wschodnie i Kresowiaków na Dolnym Śląsku. Z całą pewnością lista ta jest niepełna, jednakże obrazuje sposób i skalę publicznego wspominania dawnych wschodnich ziem Polski. Przedstawiam wynik własnych poszukiwań: 14 pomników, 21 tablic i 2 ekspozycje muzealne. Większość z tych pomników i tablic (26) poświęcona jest pamięci Polaków zamordowanych na Kresach, z czego znaczna część (18) odnosi się do zbrodni dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów z OUN i UPA, których ofiarami byli Polacy. Są wśród nich 3 symboliczne mogiły z ziemią z terenów Kresów Wschodnich (pomnik przy bulwarze Dunikowskiego we Wrocławiu, tablica w kościele p.w. Miłosierdzia Bożego w Głogowie, oraz mogiła na cmentarzu miejskim w Nysie).

Na niektórych pomnikach i tablicach widnieją, identyfikujące Kresy Południowo – Wschodnie, herby czterech wojewódzkich miast: Lwowa, Łucka, Tarnopoloa oraz Stanisławowa (pomniki na bulwarze Dunikowskiego we Wrocławiu, w Gierałtowie, Boleslawcu, Kłodzku, Pieszycach). Część inskrypcji odnosi się do określonych miejscowości, z których najwięcej ulokowanych było na terenie województwa tarnopolskiego (tablice w Głogowie, Lwówku Śląskim, Mysałkowicach, Obornikach Śląskich, Sulikowie, Twardogórze oraz z kościołów Św. Elżbiety i NMP na Piasku we Wrocławiu, a także pomnik w Wołowie). We Wrocławiu wspominani są też mieszkańcy z terenu województwa stanisławowskiego (w kościele św. Doroty i w katedrze św. Jana Chrzciciela). Upamiętnia się także zamordowanych profesorów lwowskich (pomnik przy placu Grunwaldzkim we Wrocławiu oraz tablice: w Wałbrzychu, w gmachu głownym UWr. i w instytucie PAN we Wrocławiu).

Fundatorem i inicjatorem, wymienionych w pracy pomników i tablic, oprócz osób prywatnych są organizacje kresowe takie jak Towarzystow Miłośników Lwowa i Kresów Południowo – Wschodnich we Wrocławiu (we współpracy z jednostkami regionalnymi m.in. pomnik w Kłodzku, który powstał z inicjatywy oddziału towarzystwa.) oraz Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów we Wrocławiu. Za sprawą tej drugiej organizacji powstało najwięcej miejsc upamiętniających zbrodnie na Polakach przez organizacje UON i UPA, której to tematyką organizacja się zajmuje. Oprócz wyżej wymienionych do inicjatorów i fundatorów tablic i pomników należą byli mieszkańcy Kresów oraz ich potomkowie,a także organizacje samorządowe takie jak Urzędy Gminy i Miasta.

Poza dominującą formą upamiętnienia ofiar wojny i nacjonalizmu, na pomnikach w Bolesławcu i Czerwonej Wodzie oraz tablicach w Mysałkowicach i Twardogórze wspomina się również samo przesiedlenie na Ziemie Zachodnie. Odmienną formę pamięci o Kresach na Dolnym Śląsku reprezentują Muzeum Kresowe w Węglińcu oraz stała wystawa: „Śladami ojców naszych”. Wystawa Kresowa w Brzózce, które gromadzą eksponaty dokumentujące dawne życie na kresowej wsi.

Pomnik przy bulwarze Dunikowskiego we Wrocławiu. Fot. P. Cybulak

  1. Wrocław, bulwar Xawerego Dunikowskiego. Pomnik ofiar zbrodni ukraińskich nacjonalistów, którego forma stała się wzorem dla tablic fundowanych w kościołach, z cytatem Adama Mickiewicza „Jeśli zapomnicie o Nich, Ty Boże… zapomnij o Mnie”. Inicjatorem budowy pomnika było Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów we Wrocławiu. Konkurs na jego projekt został ogłoszony w 1996 roku. Zwyciężyła praca Jarosława Bańkowskiego. Pomnik, będący jednocześnie symboliczną mogiłą pomordowanych na Kresach Polaków, został odsłonięty 25 września 1999 roku przez metropolitę wrocławskiego kardynała Henryka Gulbinowicza. Jak podaje na swojej stronie internetowej SUOZUN, na uroczystości odsłonięcia monumentu zebrało się około 3000 osób, a wydarzenie poprzedzone zostało mszą w kościele pw. Najświętszej Marii Panny na Piasku we Wrocławiu za zamordowanych przez OUN i UPA Polaków na Kresach. „Pomnik składa się z dwu brył przedstawiających formę tzw. „piramidy azteckiej”. W miejscu przełamania, w części środkowej wykuto postać ludzką przedstawiającą Mękę Pańską z rozpostartymi ramionami, same zaś ramiona zostały „wgniecione” w belkę granitu. Ideą Pomnika jest postawienie nagrobnego bloku kamiennego w pionie dla wydobycia i ukazanie Światu zbrodni ludobójstwa popełnionych na Kresach Południowo-Wschodnich. Faktura, która przypomina płótno, jest symbolem śmierci i zmartwychwstania pamięci i prawdy o zamordowanych. Przełamane płyty przedstawiają niespodziewany cios zadany zamordowanym i ich rodzinom.”[1] Na monumencie znajdują się herby następujących miejscowości: Lwowa, Stanisławowa, Łucka i Tarnopola. Na pomniku, oprócz wyżej wspomnianych herbów miast wojewódzkich na Kresach, zainstalowane zostały cztery tablice inskrypcyjne. Na pierwszej, umieszczonej frontowo widnieje napis: Obywatelom Polskim pomordowanym na Kresach Południowo-Wschodnich w latach 1939-1947 przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) – Ukraińską Powstańczą Armię Ludową (UPA). Organizacje Kresowe i Kombatanckie. Wrocław A.D. 1999. Na tablicy znajdującej się po prawej stronie pomika, patrząc od jego frontu, jest napis: W kryptach pomnika złożona jest ziemia z mogił 2000 miejscowości masowych mordów ludności polskiej ziemi: wołyńskiej, tarnopolskiej, lwowskiej, stanisławowskiej, lubelskiej, poleskiej, rzeszowsko-przemyskiej w latach 1939-1947. Tablica umieszczona z tyłu monumentu głosi: Pomnik – Mauzoleum został odsłonięty i poświęcony w dniu 25.IX.1999 r. przez jego eminencję ks. Henryka kardynała Gulbinowicza metropolitę wrocławskiego. Ostatnia tablica, znajdująca się po lewej stronie zawiera napis: Pamięci Ukraińców, którzy udzielili schronienia Polakom.

  2. Bagno, pow. Trzebnica. Pomnik z tablicą inskrypcyjną: W hołdzie 22 Polakom, mieszkańcom wsi Wolica, Hołhocze i Zaturzyn zamordowanym przez ludobójców z OUN-UPA. Forma tablicy wzorowana jest na pomniku ofiar zbrodni ukraińskich nacjonalistów We Wrocławiu.

    Tablica w Bolesławcu

  3. Bolesławiec.

    Tablica z napisem: Jeśli zapomnę o nich, Ty Boże… na niebie zapomnij o mnie. Polakom zamordowanym na Kresach Południowo – Wschodnich przez organizacje Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińską Powstańczą Armię (UPA) 1939 – 1947 r. Po lewej umieszczone zostały herby Lwowa i Łucka, po prawej natomiast Tarnopola i Stanisławowa. Odsłonięta w 2004 roku w 60. rocznicę wydarzeń. Fundatorem tablicy jest Jan Słokidzi. Wygląd tablicy nawiązuje do Pomnika – Mogiły znajdującego się we Wrocławiu przy bulwarze Xawerego Dunikowskiego.

  4. Gierałtów pow. Bolesławiec. Tablica pamięci znajdująca się na ścianie kościoła p.w. św. Antoniego Padewskiego z napisem: Jeśli zapomnę o nich, Ty Boże… na niebie zapomnij o mnie. Polakom zamordowanym na Kresach Południowo-Wschodnich przez organizacje Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) i Ukraińską Powstańczą Armię (UPA) 1939 – 1947 r. Po lewej umieszczone zostały herby Lwowa i Łucka, po prawej natomiast Tarnopola i Stanisławowa. Tablica została odsłonięta 11.07.2004 r, a jej fundatorami była Rada Gminy Nowogrodziec.

  5. Pieszyce

    pow. Dzierżoniów. Pomnik wykorzystujący tablicę (opis jak w il. 2), z dodatkowym napisem: Ludobójstwo dotąd nie ukarane i nie potępione. Pomnik został odsłonięty 11.11.2006 roku z inicjatywy i fundacji Szczepana Siekierki (prezesa UOZUN), kombatantów oraz władz Pieszyc.

    Pomnik w Pieszycach

  6. Bolesławiec

    Pomnik w Bolesławcu. Fot. UM Bolesławiec

     

    „Pomnik Kresowiaków na pamiątkę 50. rocznicy przybycia pierwszego transportu kolejowego Polaków przesiedlonych z Kresów Wschodnich – Ziemi Drohobyckiej. Akt erekcyjny odsłonięcia pomnika nastąpił 17 września 1995 r. Wzniesiony pomnik uzyskał formę surowego obelisku jako symbolu ciężkiej pracy, trwania, służby dla Ojczyzny oraz wielkiego patriotyzmu. Miał być prosty i surowy jak los osób przesiedlonych. Miał przypominać cierpienie, upokorzenia i ból po stracie najbliższych oraz zaświadczać o historycznej prawdzie”.[2]

     

  7. Czerwona Woda Zgorzelec. Pomnik z tablicą, na której jest napisane: Pamięci Polaków wypędzonych po II wojnie światowej z rodzinnych gniazd – Kresów Wschodnich Rzeczpospolitej. Na drugiej tablicy jest wymienionych 18. miejscowości z województwa tarnopolskiego. Data odsłonięcia 23.07.2006 r. Inicjatorzy: mieszkańcy wsi oraz władze gminy Węgliniec.

  8. Głogów, kościół pw. Miłosierdzia Bożego.

    Tablica w Głogowie

    Tablica poświęcona 42 Polaków mieszkańców wsi Skorodyńce w pow. czortkowskim zamordowanych przez nacjonalistów ukraińskich z UPA w latach 1939-1945[3]. Tablica została odsłonięta 26.06.2003 roku z inicjatywy Wiktora Chmieluka oraz członków rodzin pomordowanych oraz dawnych mieszkańców wsi Skorodyniec. Obok znajduje się druga tablica, na której znajduje się głowa Chrystusa z podpiskiem: Głowa od figury Chrustusa z kościoła ze Skorodyniec. Kościół został wybudowany i poświęcony w 1910 r. Ostatnią Mszę Św. odprawił ks. Jan Malinowski w 1944 r. Na tej samej tablicy znajduje się jeszcze wmurowana urna z ziemią z cmentarza w Skorodyńcach.

     

  9. Głogów, Cmentarz komunalny. „Pomnik ku czci zamordowanych około 200 000 Polaków mieszkańców Kresów Południowo-Wschodnich II RP”.[4]

    Tablica w Kluczborku

  10. Kluczbork, tablica na kościele parafialnym parafii Matki Bożej Wspomożenia Wiernych z napisem: „W 75 –rocznicę obrony Lwowa Orlętom Lwowskim i wszystkim obrońcom Małopolski Wschodniej, którzy walczyli o Polską Ziemię w latach: 1918–1920, 1939–1944 w hołdzie Lwowianie w Kluczborku – 1993”. Na tablicy oprócz inskrypcji znajduje się herb Lwowa.

    Tablica na pomniku w Kłodzku

  11. Kłodzko, pomnik w hołdzie pomordowanym Polakom na kresach. Na znajdującej się na nim tablicy widnieje napis: W hołdzie Polakom pomordowanym na Kresach Wschodnich. Ofiarom ludobójstwa dokonanego przez Ukraińskich Nacjonalistów z organizacji OUN i UPA w latach 1939-1947. Mieszkańcy miasta i gminy Kłodzko. A.D. 2010. U dołu tablicy znajdują się cztery herby: Lwowa, Stanisławowa, Łucka i Tarnopola. Inicjatorem i pierwszego w kotlinie kłodzkiej pomnika poświęconego Polakom pomordowanym na Kresach Wschodnich jest Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo – Wschodnich oddział w Kłodzku z przewodniczącym Tadeuszem Szewczykiem na czele. Pomnik został odsłonięty i poświęcony 26 maja 2011 r.
  12. Legnica, tablica w kościele p.w. św. Wojciecha, z napisem: Pamięci Polaków pomordowanych na Kresach Południowo-Wschodnich II RP przez ukraińskich nacjonalistów OUN i UPA. Tablica została odsłonięta 1.06.2007 roku z inicjatywy Środowiska Żołnierzy Polskich Oddziałów Samoobrony z Kresów Południowo-Wschodnich w Legnicy.

  13. Legnica, kościół św. Jana, tablica z napisem: „W hołdzie Polakom pomordowanym na Wołyniu i Kresach Południowo – Wschodnich Rzeczpospolitej Polskiej przez Nacjonalistów Ukraińskich OEN – UPA w latach 1939 -1947. Cześć Ich Pamięci. Rodacy”. Na tablicy umieszczono kopie cudownych obrazów z Milatyna pow. Kamionka Strumiłowa i Kochawiny (woj. stanisławowskie). Inicjatorem i fundatorem tablicy jest TMLiKPW.

  14. Łozina, pow. wrocławski. Pomnik ku czci Polaków zamordowanych, poległych i zaginionych w latach 1939-1945 mieszkańców parafii Tuligłowy pow. Rudki.[5] Pomnik składa się z granitowego krzyża, na którym w centralnym miejscu znajduje się godło Polski.

  15. Lwówek Śląski. Tablica poświęcona pamięci około 180 Polaków, mieszkańców Korościatyna, zamordowanych w nocy 28/29 lutego 1944 r. przez OUN i UPA. Tablica została odsłonięta 29.02.2004 roku z inicjatywy i fundacji rodzin ofiar oraz dawnych mieszkańców Korościatyna. Napis głosi: Nim wstał świt, Oni już byli u Boga. Pamięci mieszkańców Korościatyna koło Monasterzysk powiat Buczacz pomordowanych okrutnie w nocy z 28 na 29 lutego 1944 roku oraz ofiar ludobójstwa dokonanego na Kresach Wschodnich przez bandytów OUN-UPA.

    Tablica w Mysałkowicach pow. świdnicki

  16. Mysłaków Świdnica. Tablica w kościele p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa odsłonięta 14.11.1999 r. Napis: Ku upamiętnieniu dwutysięcznej rocznicy chrześcijaństwa; dwudziestej pierwszej rocznicy pontyfikatu Jana Pawła II papieża Polaka, pięćdziesiątej piątej rocznicy przybycia na Ziemie Zachodnie rodzin Polskich z Kresów Wschodnich usuniętych siłą przez Sowietów z ziemi ojców w miejscowościach: Buczały, Chłopy, Komarno, Malinów, Rumno, Tuligłowy, Sokal i Tarnopol. Wierni Bogu i Ojczyźnie parafianie Mysłaków – Sady.

  17. Nadolice Wielkie, powiat wrocławski. Tablica poświęcona 135 Polakom mieszkańcom wsi Byczkowce i Biały Potok zamordowanym przez OUN-UPA w latach 1939-1946. Tablica została odsłonięta 10.09.2006 roku na miejscu poprzedniej z 1993 roku z inicjatywy i fundacji ks. kanonika Wiesława Ciesielskiego, Rady Parafialnej oraz zarządu Gminy.[6]

  18. Nysa. Tablica na murze katedry pw. św. Jakuba i św. Agnieszki, poświęcona Polakom zamordowanych na Kresach Południowo-Wschodnich w latach 1939-1947[7]

  19.  Nysa, cmentarz miejski. Symboliczna mogiła Polaków zamordowanych na Kresach Południowo-Wschodnich przez OUN-UPA. Napis: W 60. rocznicę Polakom ofiarom ludobójstwa dokonanego w okrutny sposób przez nacjonalistów ukraińskich z OUN – UPA. Krwawa rzeź na Wołyniu w 1943 r. oraz na całych Kresach II R.P. w latach 1939 – 1946. Pomordowanym na Ojczyźnie odpoczywanie. Żywym pokój i pojednanie. Mogiła składa się z dwóch kamieni, na których znajduje się tablica z inskrypcją.

    Tablica w Obornikach Śląskich

  20. Oborniki Śląskie, pow. Trzebnica. Tablica z napisem: Pamięci ofiar wojny z parafii Husiatyn poległych na frontach, zmarłych w łagrach, obozach, więzieniach sowieckich i niemieckich, rozstrzelanych w Katyniu, Ostaszkowie, Charkowie, zamordowanych przez zbrodniarzy z UPA, zaginionych w lasach, stepach i kopalniach Rosji sowieckiej, zamęczonych bojowników polski Walczącej. Schyl głowę nad mogiłami Kresowiaków. Tablica została odsłonięta w 1996 roku, ufundowana z inicjatywy Związku Ekspatriowanych z Czabarówki woj. tarnopolskie.

  21. Siechnice, wrocławski, kościół parafialny p.w. Niepokalanego Serca NMP. Tablica z napisem: Pamięci Polaków ofiar ludobójstwa dokonanego przez organizację ukraińskich nacjonalistów (OUN) i Ukraińską Powstańczą Armię (UPA) na Kresach Południowo – Wschodnich Rzeczypospolitej w latach 1939 – 1947 w 60. rocznicę zbrodni. Tablica została odsłonięta 18.12.2005 z inicjatywy Kazimierza Kasprowicza i ks. prałata Stanisława Damięckiego. Fundatorem była Fundacja im Św. Andrzeja Boboli we Wrocławiu.

  22. Sulików, pow. Zgorzelec. Tablica przy kościele p.w. Podwyższenia Krzyża Św. poświęcona 24 mieszkańcom wsi Skorodyńce pow. Czortków woj. tarnopolskie, zamordowanych w latach 1939 – 1945, przez bojówki ukraińskie z OUN i tzw. UPA.[8]Na tablicy znajduje się cytat A. Mickiewicza: „Jeśli zapomnicie o Nich, Ty Boże… zapomnij o Mnie” Poniżej znajdują się nazwiska pomordowanych osób, a pod nimi napis Pokój ich duszom. Inicjatorem i fundatorem tablicy było TMLiKPW oraz dawni mieszkańcy wsi Skorodyńce.

  23. Twardogóra oleśnicki, tablica na ścianie kościoła p.w. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych, z napisem: Ku upamiętnieniu dwutysięcznej rocznicy chrześcijaństwa; dwudziestolecia pontyfikatu Jana Pawła II, papieża Polaka, pięćdziesiątej piątej rocznicy przybycia na Ziemie Zachodnie rodzin Polskich z Kresów Wschodnich usuniętych siłą przez Sowietów z ziemi ojców z miejscowości: Buczały, Chłopy, Komarno, Malinów, Rumno, Tuligłowy, Jasionów, Tarnopol, Kochwina. Wierni Bogu i Ojczyźnie Kresowianie. Twardogóra 1999 – 24 XII – 2000”. Tablica została odsłonięta 23.10.1999 roku.

  24. Wałbrzych, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa ul. Zamkowa. Tablica ku czci pomordowanych polskich profesorów wyższych uczelni Lwowa.

  25. Węgliniec. Pomnik odsłonięty 11.07.1998 roku z inicjatywy mieszkańców Węglińca oraz okolicznych wsi z napisem: Pamięci członków rodzin z Kresów Wschodnich, którzy cierpieli i ginęli za to, że byli Polakami.

  26. Wołów. Pomnik poświęcony pamięci około 2000 Polaków zamordowanych w Podkamieniu, Palikrowach i okolicznych miejscowościach w powiecie Brody w woj. tarnopolskim przez ukraińskich żołnierzy z 14 Dywizji SS „Galizien” oraz UPA. Data odsłonięcia 12.03.2000 rok. Inicjatorzy: mieszkańcy Wołowa i innych miejscowości na terenie kraju.

    Pomnik we Wrocławiu na ul.Smętnej

  27. Wrocław – cmentarz Św. Rodziny przy ulicy Smętnej. Pomnik Orląt Lwowskich. Wmurowanie aktu erekcyjnego budowy pomnika nastąpiło 11 listopada 1988 roku. Obelisk został zaprojektowany przez Jana Sieka i przedstawia duży krzyż, z którego wzlatują cztery orły. Pomnik powstał z datek osób pochodzących ze Lwowa.

  28. Wrocław, kościół pw. Św. Doroty, Św. Stanisława, Św. Wacława. Tablica z napisem: „W hołdzie zamordowanym mieszkańcom powiatu Tłumacz woj. stanisławowskiego w latach 1939 – 1946 przez nacjonalistów ukraińskich OUN – UPA. Członkowie ogólnopolskiego oddz. Tłumaczan, Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo Wschodnich”. Data odsłonięcia 25.04.2004 roku.

    Pomnik przy Placu Grunwaldzkim we Wrocławiu

  29. Wrocław – plac Grunwaldzki. Pomnik pomordowanych profesorów Lwowskich. „Nasz los przestrogą”. Pomnik postawiony w hołdzie pomordowanym profesorom uczelni akademickich Lwowa na Wzgórzu Wuleckim 4.07.1941 roku. Obelisk został odsłonięty 3.10.1964 roku z inicjatywy Międzyuczelnianego Komitetu Uczczenia Pamięci Lwowskich Pracowników Nauki

  30. Wrocław, katedra św. Jana Chrzciciela. Tablica pomordowanych mieszkańców Stanisławowa i okolic z inskrypcją: Polakom ziemi stanisławowskiej – Małopolska Wschodnia, którzy oddali życie w okresie II Wojny Światowej za wiarę i ojczyznę w 40 rocznicę męczeńskiej śmierci ofiar masowych straceń dokonanych przez hitlerowców w Stanisławowie. Hołd składają rodacy 1981 rok. Pod tablicą znajduje się dużo mniejsza tabliczka z tekstem: Schyl głowę przed wmurowaną tu ziemią z mogił pomordowanych Polaków w latach 1939 – 1945 w Stanisławowie.

  31. Wrocław, kościół św. Elżbiety, Kaplica Kresowa św. Andrzeja Boboli. Tablica z napisem: Ku pamięci Żołnierzy Armii Krajowej i komendanta Obwodu Buczacz Okręgu Tarnopol – por. Stanisława Ignatowicza – Wszystkim poległym i pomordowanym Polakom przez Ukraińskich Nacjonalistów OUN-UPA w latach 1939 – 1945 na ziemi powiatu buczackiego w miejscowościach: Barysz, Jazłowiec, Korościatyn, Monasterzyska, Pużniki i Uście Zielone”. Ofiary proszą o pamięć. Byli mieszkańcy ziemi Buczackiej”. Tablica odsłonięta we wrześniu 1998 roku. Fundatorami samej kaplicy są: Urząd Marszałkowski województwa Dolnośląskiego, Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Stowarzyszenie Upamiętniania Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, Parafia Kościoła Garnizonowego p.w. Św. Elżbiety, oraz inne organizacje i stowarzyszenia.

  32. Wrocław – Uniwersytet Wrocławski, pl. Uniwersytecki. Tablica ku czci profesorów lwowskich zamordowanych w lipcu 1941 r. na wzgórzach Wuleckiego we Lwowie. Tablica została odsłonięta 29.06.1981 roku z inicjatywy władz Uniwersytetu Wrocławskiego. Na tablicy widnieje napis: W czterdziestą rocznicę zamordowania we Lwowie przez hitlerowców zasłużonych dla nauki profesorów i docentów Uniwersytetu Jana Kazimierza, Politechniki Lwowskiej, Akademii Medycyny Weterynaryjnej i Akademi Handlu Zagranicznego. W centralnej części tablicy wymieniono imiona i nazwiska zamordowanych profesorów i docentów. Na dole podpisano: Pracownicy i studenci Uniwersytetu Wrocławskiego. Wrocław Lipiec 1981 r.

  33. Wrocław, Oddział PAN, ul. Podwale. Tablica z inskrypcją: Pamięci 25 profesorów lwowskich uczelni akademickich zamordowanych przez hitlerowców w lipcu 1941 roku we Lwowie. Na tej tablicy w centralnej części wypisano wraz z datami śmierci imiona i nazwiska 25 profesorów. Podpisano: W 40 rocznicę ich śmierci. Uczniowie i przyjaciele. Tablica została odsłonięta 29.06.1981 roku z inicjatywy ówczesnych władz naukowych oddziału PAN we Wrocławiu.

  34. Wrocław, kościół NMP na Piasku. Tablica z napisem Pamięci około 1000 Polaków, mieszkańców wsi Huta Pieniacka i okolicznych miejscowości woj. tarnopolskiego zamordowanych 28 lutego 1944 r. przez Ukraińskich Nacjonalistów z 14 dywizji SS „Galizjen” i UPA. Proboszczów parafii Pieniaki ks. Józefa Wieczorka zamordowanego 26.06.1941 r. przez bojówkę ukraińską, ks. Józefa Pikota uprowadzonego 27.02. 1944 r. i zamordowanego przez UPA. W 60 – tą rocznicę. Rodacy. Wrocław, 2004 r.

  35. Zagajnik, pow. Zgorzelec. Pomnik z napisem: Pamięci członków rodzin z Kresów Południowo-Wschodnich, którzy cierpieli i ginęli za to, że byli Polakami. Pomnik odsłonięty 29 czerwca 2003 r. w 60 – tą rocznicę ludobójstwa fundacji SUOZUN oraz dawnych mieszkańców Kresów z fundacji SUOZUN oraz dawnych mieszkańców Kresów, teraźniejszych gminy Nowogrodziec.

  36. Węgliniec Zgorzelec.

    Muzeum Kresowe w Węglińcu. Fot. Urząd Gminy i Miasta w Węglińcu

    Muzeum Kresowe, które znajduje się w dwóch wagonach kolejowych. W pierwszym wagonie znajdują się przedmioty gospodarstwa domowego oraz inne pamiątki przywiezione przez przesiedlaną ludność z Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej. Zaliczyć do nich można łóżko z siennikiem lnianym, nakrycie oraz pościel bogato haftowaną, obrusy, chusty z pledem wełnianym, szale, bluzki damskie, skrzynie na odzież, kufry, przedmiot do wypieku pieczywa, koszyki na chleb. Oprócz wyżej wymienionych znajdują się tam również magielnica, makohony, kijanki, koromysło, rzeszoto, kądziel z wrzecionami, motowidło, grzebień do czesana lnu, cepy, sierpy, brony drewniane, pług, świdry stolarskie, uprząż dla wołów. Do sprzętu gospodarstwa domowego można zaliczyć: baniaki, garnki gliniane, patelnie, W drugim wagonie można zobaczyć najcenniejszy eksponat muzeum jakim jest 1,5 m metalowa figura Matki Boskiej Niepokalanej z Kościoła w Buczaczu[9]. Pomysłodawcą, realizatorem oraz opiekunekm muzeum jest Alfred Janicki. Organizatorami i fundatorami muzeum było TMLiKPW oraz Oddział Miłośników Ziemi Tarnopolskiej i Stanisławowskiej w Węglińcu.

  37. Brzózka, pow. wołowski. Wystawa Kresowa Śladami Ojców Naszych. Wystawa prezentuje sprzęt rolniczy i wyposażenie dawnych gospodarstw wiejskich, pochodzące w większości z Kresów. Na ekspozycji znajdują się również dokumenty, zgromadzone przez inicjatora wystawy Augustyna Czyżowicza oraz wykonane przez niego zdjęcia, obrazujące tryb życia i obyczajowość mieszkańców wsi. Wystawa została otwarta w listopadzie 2009 r.

    Wystawa w Brzózce. Fot. A. Czyżowicz

 

„Układ wystawy odwzorowuje porządek chronologiczny i tematyczny. Chronologiczny, bowiem zarówno układ eksponatów, jak i samo po wystawie oprowadzanie zachowuje ciągłość historyczną. Kolejne etapy są warunkowane przez poprzednie i z siebie nawzajem wynikają. Wiszące na ścianie antyramy z dokumentami tworzą swoiste kalendarium, prezentując kolejno: Kresy; dokumenty przedwojenne – Kultura na kresach – Syberia, przesiedlenia, powroty – Przemiany na ziemiach zachodnich – Kultura na ziemiach zachodnich – Okolica, lata 50-te – Przemiany polityczne, lata 80-te – Kresy po przemianach – Kresy, Sąsiadowice – Historia okolicy lat 50-tych – Środki płatnicze XX w. – Miejsce św. w parafii Głębowice, XI 1957 – Przemiany naszej kultury – Brzózka; lata 50-te. Porządek tematyczny wystawy prezentowany jest poprzez wyodrębnienie w ekspozycji sposobu życia na wsi poszczególnych jego obszarów: domu (izba kresowa); gospodarstwa (przedmioty służące do wypieku chleba, przygotowywania posiłków); pracy (warsztat kołodziejski, narzędzia do pracy w polu, narzędzia używane do transportu i hodowli zwierząt, produkcji żywności), szkoły (ławka), choć często w sposób płynny zachodzą one na siebie.[10]

Przypisy:

1 http://www.stowarzyszenieuozun.wroclaw.pl/pomnik.htm on-line 3.06.2013
2 http://www.istotne.pl/a8660.php on-line 3.06.2013
3 S. Siekierka, H. Komański, Przewodnik. Pomniki, tablice pamięci i mogiły na terenie Polski ofiar ludobójstwa dokonanego na Polakach przez OUN i tzw. UPA 1939-1947. s. 21
4 http://www.kchodorowski.republika.pl/czortkow.htm on-line 4.06.2013
5 http://www.kchodorowski.republika.pl/zolkiew.htm on-line 4.06.2013
6 S. Siekierka, H. Komański, Przewodnik. Pomniki, tablice pamięci i mogiły na terenie Polski ofiar ludobójstwa dokonanego na Polakach przez OUN i tzw. UPA 1939-1947. s. 31
7 http://www.kchodorowski.republika.pl/zolkiew.htm on-line 4.06.2013
8 S. Siekierka, H. Komański, Przewodnik. Pomniki, tablice pamięci i mogiły na terenie Polski ofiar ludobójstwa dokonanego na Polakach przez OUN i tzw. UPA 1939-1947. s. 39
9 http://www.wegliniec.pl/images/article/file/muzeum/muzeum.pdf on-line 4.06.2013
10 Szerzej na temat samej wystawy w Brzózce pisze Marta Baluch w pracy licencjackiej „Śladami Ojców Naszych.” Wystawa Kresowa w Dolinie Łachy, zrealizowanej w Instytucie Kulturoznawstwa pod kierunkiem I. Topp.

Powrót do Artykuły – Dolnośląskie Miejsca Pamięci