Historia

Posted on by
Anatol Jan Omelaniuk

50 lat DTSK (1956–2006)

orzeł

Idea regionalizmu od pierwszych chwil polskiego osadnictwa na przywróconych Polsce ziemiach nadodrzańskich, u podnóża Sudetów i we wschodnich Łużycach zaczęła kiełkować z inicjatywy inteligencji. Jej posłannictwem i potrzebą było organizowanie polskiego życia umysłowego i kulturalnego na obszarach nowej ojczyzny regionalnej. Równocześnie z zadaniami likwidacji zniszczeń wojennych, odbudowywania fabryk, komunikacji, gospodarstw rolnych, powstawania instytucji kultury, szkół rozwijać się zaczął regionalistyczny ruch stowarzyszeń kulturalnych i oświatowych, by zaspokajać potrzeby uczestnictwa w szeroko pojętej kulturze, poznawać dzieje regionu, drugiej „małej ojczyzny”, by tworzyć nowe więzi w społecznościach lokalnych.

Inicjatywy te miały oparcie w doświadczeniach oświatowców z okresu międzywojennego, w działaniach w Polskiej Macierzy Szkolnej, w Wileńskim Związku Teatru Ludowego, w Wołyńskim Towarzystwie Krajoznawczym, w Towarzystwie Szkoły Ludowej we Wschodniej Małopolsce, w Wielkopolskim Towarzystwie Czytelni Ludowych. Siłą pobudzająca były zarówno tradycje stowarzyszeń sięgających XIX w., jak i poważny dorobek towarzystw miłośników swojej miejscowości z okresu dwudziestolecia Rzeczpospolitej Polskiej.

Pierwszym faktem, dokumentującym postawy społecznego zaangażowania na rzecz dobra wspólnego, służby społecznikowskiej dla przyspieszenia procesów integracji społecznej, stała się inicjatywa grupy oświatowców w zniszczonym wojną Głogowie, która już w grudniu 1945 r. utworzyła koło kulturalno-oświatowe, by rozbudzać życie umysłowe, by poznawać historię książęcego grodu. W listopadzie 1946 r. we Wrocławiu powstało Towarzystwo Muzyczne, dzisiejsze Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne, z potrzeby rozwijania kultury muzycznej, umasowienia życia kulturalnego już w polskim Wrocławiu. Intencją powstałego we wrześniu 1947 r. Towarzystwo Miłośników Ziemi Kłodzkiej była troska o rozwój Ziemi Kłodzkiej. Założyciele tego najstarszego w regionie stowarzyszenia regionalistycznego widzieli pilną potrzebę popularyzacji walorów turystycznych, leczniczych i wypoczynkowych, pragnęli zintegrować Ziemię Kłodzką z regionem i całą Polską.

Jednak powstanie podobnych stowarzyszeń stało się później niemożliwe aż do połowy lat pięćdziesiątych. Nastąpił okres zahamowania lokalnych i regionalnych inicjatyw, samorządowych stowarzyszeń wynikający z centralistycznych tendencji w kierowaniu państwem. Powstrzymano na kilka lat społeczne działanie w życiu regionalnym. Dopiero rok 1956 pozwolił wyzwolić siły społeczne. We Wrocławiu z inicjatywy grupy inteligencji ze Stanisławem Kulczyńskim i Tadeuszem Mikulskim na czele, ludzi ofiarnych i oddanych miastu, powstało we wrześniu 1956 r. Towarzystwo Miłośników Wrocławia, którego celem była; integracja mieszkańców Wrocławia, rozbudzanie ich patriotyzmu i społecznego działania na rzecz rozwoju miasta.

W dniu 4 listopada 1956 r. 23-osobowa grupa nauczycieli, bibliotekarzy, dziennikarzy i pracowników kultury z terenu Wrocławia i województwa wrocławskiego zawiązała Komitet Organizacyjny Towarzystwa Oświatowego. W dniu 13 grudnia 1956 r. na zjeździe utworzono Dolnośląskie Towarzystwo Oświatowe, którego kontynuatorem od 1973 r. jest Dolnośląskie Towarzystwo Społeczne-Kulturalne.

Członkami założycielami byli:
Ryszard Demby – bibliotekarz z Wrocławia
Zofia Frąckiewicz – dziennikarka z Wrocławia
Stanisław Gorzkowicz – pracownik kultury z Wrocławia
Paweł Kabza – nauczyciel z Sycowa
Andrzej Korzon – bibliotekarz z Wrocławia
Józef Kosiński – bibliotekarz z Wrocławia
Barbara Kozdrój – bibliotekarka z Wrocławia
Maria Kulczyńska – pracownik kultury z Wrocławia
Jan Ławnikowski – bibliotekarz z Milicza
Maria Kunc – bibliotekarka z Wrocławia
Antoni Mazur – nauczyciel z Wrocławia
Zbigniew Mirtyński – nauczyciel z Wrocławia
Jan Molik – nauczyciel z Wrocławia
Helena Murmyło – bibliotekarka z Wałbrzycha
Ignacy Nowicki – nauczyciel z Wrocławia
Zygfryda Otwinowska – nauczycielka ze Strzelina
Irena Papciakowa – bibliotekarka z Jawora
Edward Stubiedo – nauczyciel z Wrocławia
Józef Szocki – pracownik kultury z Wrocławia
Olimpia Toczyłowska – bibliotekarka ze Świdnicy
Stanisław Wojciszek – nauczyciel z Wrocławia
Witold Zagórski – bibliotekarz ze Strzelina
Tekla Zielonko – nauczycielka z Wrocławia

Członkami pierwszego Zarządu DTO byli:

1. Maria Baranowska – pracownik Wydziału Kultury PWRN
2. Zofia Frąckiewicz – red. „Słowa Polskiego”
3. Czesław Hernas – red. „Nowych Sygnałów”, pracownik naukowy Uniwersytetu Wrocławskiego
4. Edward Kiernicki – z-ca dyr. Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich
5. Kamila Koller – bibliotekarka Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej
6. Paweł Kabza – inspektor Wydziału Oświaty w Sycowie
7. Andrzej Korzon – bibliotekarz z Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu
8. Stanisław Kuszewski – red. „Gazety Robotniczej”
9. Antoni Mazur – prac. polityczny WK ZSL
10. Zbigniew Mirtyński – prac. oświatowy Wojewódzkiego Ośrodka Doskonalenia Kadr Oświatowych
11. Helena Murmyło – kier. Powiatowej Biblioteki Publicznej w Wałbrzychu
12. Jan Nowacki – urzędnik Prezydium Powiatowej Rady Narodowej we Wrocławiu
13. Wincenty Ostrowski – prac. naukowy w Katedrze Pedagogiki Uniwersytetu Wrocławskiego
14. Zygfryda Otwinowska – inspektor Wydziału Oświaty w Strzelinie
15. Tadeusz Toczek – prezes Zarządu Okręgu ZNP
16. Olimpia Toczyłowska – kier. Powiatowej Biblioteki Publicznej w Świdnicy
17. Edward Stubiedo – naczelnik Oddziału Oświaty Dorosłych w Wydziale Oświaty PWRN
18. Stanisław Wojciszek – kier. Wojewódzkiego Ośrodka Doskonalenia Kadr Oświatowych

Pierwszym prezesem został Edward Stubiedo, który przewodniczył DTSK łącznie przez 27 lat. Warto przypomnieć wymienione wyżej nazwiska pionierów naszego stowarzyszenia, gdyż stworzyli oni mocny fundament, który pozwolił DTO, później DTSK realizować przez pół wieku cele statutowe.

DTO zrodzone w czasie „polskiego października” 1956 r. okazało się dziełem trwałym.

Członkom założycielom, należą się słowa wielkiego uznania za próbę demokratyzacji życia w ówczesnym systemie ustrojowym. Kto pamięta tamte lata, ten zgodzi się ze mną, że powoływanie stowarzyszeń regionalnych, jako sprzeciw wobec centralizacji ruchów społecznych (a przejawem tego stało się utworzenie monopolistycznego TWP), było postawą odważną. Po 50 latach działalności z dumą możemy spojrzeć sobie w oczy i dokonać rachunku z dobrze spełnionej misji. DTSK wpisało się do księgi polskiego ruchu regionalistycznego na Dolnym Śląsku wielkim dorobkiem, osiągając rezultaty wychowawcze i kształcące. W działania merytoryczne włączonych było ponad 6 tys. osób aktywnie uczestniczących w procesach oddziaływania na zbiorowości ludzi z różnych środowisk i z programami bogatymi w wartości narodowe i regionalne.

Z okazji jubileuszu DTSK otwórzmy tę księgę działania i odczytajmy zapisane karty.

Z zapisów pierwszej karty dowiadujemy się, że oświatowcy tworzący nasze stowarzyszenie wyznaczyli mu jako naczelny cel popularyzację nauki i upowszechnianie wiedzy. Już przed końcem lat pięćdziesiątych zaczęli tworzyć ruch ognisk oświatowych oparty na wzorach kół oświatowych działająca na Kresach Wschodnich Rzeczpospolitej. Ogniska powstały w szkołach, jako formy zajęć oświatowych dla dorosłych. W 1960 r. było już ich ok. 80, głównie przy szkołach wiejskich. Były to placówki szerzenia oświaty z różnych dziedzin, a przede wszystkim z zakresu historii Śląska. Dzięki ogniskom oświatowym poznawano dzieje swojej drugiej małej ojczyzny, nowego regionu. Były one zalążkiem towarzystw miłośników swojej miejscowości. Stały się ośrodkiem życia kulturalnego dla społeczności lokalnych.

Dla przykładu w ognisku w Ostroszowicach koło Dzierżoniowa amatorsko uprawiano sztukę. Tam działał teatr ludowy wzorowany na galicyjskich teatrach Jędrzeja Cierniaka, a później też ruch muzyczny w formie kapeli ludowej. Animatorem tych działań był nauczyciel Paweł Bas. Przez 40 lat ognisko w Szkole Podstawowej w Sułowie było jednym z aktywniejszych ośrodków kultury dla całej społeczności tej wsi i okolic. Inspiratorem był nauczyciel Tadeusz Suchorowski. W Górnej Suchej koło Polkowic liderem był nauczyciel Zdzisław Trybka, organizator szkolnej izby regionalnej.

W związku z obchodami milenium Chrztu Polski i tysiąclecia powstania Państwa Polskiego DTO rozwinęło nowy ruch oświatowy – ruch wszechnic tysiąclecia, które później przyjęły nazwę wszechnic wiedzy o Dolnym Śląsku, było ich około 100 w regionie. Program budowano na wzorach uniwersytetów powszechnych, a często sięgano do modelu uniwersytetów ludowych. Wśród tematów najczęściej pojawia się historia Śląska z okresu piastowskiego, na drugim miejscu archeologia. Dużo miejsca zajmowała wiedza o zabytkach architektury.

Inspiratorem powstania ognisk i Wszechnic był ówczesny kierownik biura DTO Mieczysław Majewski.

Trzecim typem działań oświatowych realizowanych w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych były stałe punkty odczytowe zlokalizowane w powstałych klubach „Rolnika” i klubach Książki i Prasy „Ruch”. Na przełomie lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych odbyło się ok. 3500–4000 odczytów rocznie. Wygłaszano odczyty o historii Śląska, badaniach archeologicznych, dziejach danej miejscowości, zabytkach. Działalność oświatową rozwijało ponad 300 prelegentów współpracujących z DTSK. Do dzisiaj stanowią oni liczną grupę członków. liczymy na ich dalszą aktywną prelegencką działalność, bo trzeba dalej szerzyć oświatę pozaszkolną w środowiskach wiejskich pozbawionych szkół, bibliotek, placówek kultury.

Do rozwoju regionalnego ruchu oświatowego na Dolnym Śląsku przyczynili się wrocławscy uczeni, zwłaszcza Ewa Maleczyńska i Jan Trzynadlowski. Najliczniej uczestniczyli historycy, poloniści, geografowie, etnologowie i pedagodzy. Wielką aktywnością wyróżniali się historycy: Krystyn Matwijowski, Adolf Juzwenko, Andrzej Ładomirski, Wojciech Wrzesiński, Kazimierz Bobowski, Rościsław Żerelik, Jan Żuławiński, Adam Basak. Kontynuatorem Czesława Hernasa są Jacek Kolbuszewski, Władysław Dynak i Stefan Bednarek, a następcami Krzysztofa Kwaśniewskiego są etnografowie: Antoni Kuczyński, Maria Gołubkow, Zygmunt Kłodnicki. Stale przez 40 lat współpracuje grupa uczonych architektów: Mirosław Przyłęcki, Edmund Małachowicz, Ernest Niemczyk, Ryszard Natusiewicz. Zawsze istniała dobra współpraca z geografami: Januszem Czerwińskim, Krzysztofem R. Mazurskim, Bronisławem Zatheyem. Współpracę z DTSK podtrzymuje pedagog Jerzy Semków, długoletni członek władz DTSK. Wielkiej pomocy naukowej udziela towarzystwu prof. Bolesław Winiarski z Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu.

Kolejną dziedziną działalności DTSK jest organizacja konferencji naukowych i popularnonaukowych. Odbyło się ich ponad 120. Pierwsze konferencje popularnonaukowe organizowane były pod koniec lat sześćdziesiątych na temat bitew w czasach piastowskich: Niemcza, Głogów, Psie Pole i Legnickie Pole. Zorganizowano 86 konferencji o tematyce historycznej przy współudziale Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego. Najwięcej konferencji poświęconych było dziejom miast dolnośląskich. Archeologowie, członkowie DTSK, organizowali konferencję naukową w Niemczy poświęconą dziejom tego historycznego grodu oraz tarchalickim dymarkom kołoWołowa. DTSK wspólnie z Wydziałem Filologii Polskiej organizowało konferencję nt. 500-lecia słowa drukowanego, języka polskiego na Dolnym Śląsku i Księgi henrykowskiej. Nowatorskie i odważne konferencje organizowane były we współpracy z Instytutem Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego w 1980 r. nt. „Samorządność”, „Samodzielność kulturowa wsi”. Etnografowie i regionaliści ze stowarzyszeń zasiadali czterokrotnie do wspólnych obrad nt. „Przemiany kultury dolnośląskiej”. Pedagodzy, członkowie DTSK, byli organizatorami konferencji nt. „Wychowanie moralne młodzieży a kultura”, „Rola rodziny w edukacji regionalnej”.
Z udziałem socjologów organizowane były konferencje znaczące dla praktyki działania stowarzyszeń. Wspomnę o dwóch: „Przemiany świadomości młodzieży” i „Agrarystyczne pojmowanie kultury wsi”.
W dekadzie lat dziewięćdziesiątych wspólnie DTSK, Papieski Wydział Teologiczny pod kierownictwem naukowym prof. Krystyna Matwijowskiego i ks. prof. Ignacego Deca zorganizowało serię ok. 10 konferencji naukowych nt. „Z dziejów Kościoła na Śląsku”, dwie z nich miały charakter międzynarodowy. W tym cykl poświęcony ludziom wrocławskiego Kościoła, poszczególnym epokom historycznym i jubileuszom obchodzonym przez Kościół. Jeszcze za życia bp. prof. Wincentego Urbana DTSK nawiązało współpracę z Muzeum Archidiecezjalnym, a kontakty z Papieskim Fakultetem Teologicznym owocują dzięki księżom profesorom: prof. bp. Ignacemu Decowi, Józefowi Paterowi, Józefowi Swastkowi, Antoniemu Kiełbasie, Mieczysławowi Kogutowi i innym.

We współpracy z wyższym szkolnictwem wojskowym zorganizowano dwie konferencje naukowe nt. „II Armia WP” i „Osadnictwo wojskowe na Dolnym Śląsku”. Upamiętniono szlak II Armii Wojska Polskiego na Dolnym Śląsku zbudowaniem dwóch pomników w Trzebnicy i Toporowie nad Nysą Łużycką oraz 22 obelisków na trasie od Trzebnicy do Nysy Łużyckiej, którędy przeszli liczni młodzi akowcy z Wileńszczyzny i Podlasia, wcieleni do II Armii WP, by spocząć na zgorzeleckim cmentarzu. Pamiętamy o wielkim zaangażowaniu naszych członków w wojskowych mundurach pułkowników Eugeniusza Ucińskiego, Ryszarda Majewskiego, Leszka Stysia, Franciszka Kusiaka.

Kolejna karta poświęcona jest tworzeniu izb regionalnych i muzeów regionalnych. Staraniem DTSK i lokalnych towarzystw regionalnych powstały stałe ekspozycje poświęcone XVII-wiecznemu uczonemu Janowi Jonstonowi w Składowicach koło Lubina, Księdze henrykowskiej w Henrykowie koło Ziębic, Juliuszowi Słowackiemu w Sułowie, Henrykowi Sienkiewiczowi w Warmątowicach koło Legnicy. Dziełem DTSK było powstanie Muzeum Osadnictwa Wojskowego w Lubaniu.

Od pięciu lat DTSK rozwija ruch młodych opiekunów tradycji narodowej, patronuje tworzeniu szkolnych izb regionalnych służących edukacji regionalnej młodzieży szkolnej. Trwają prace przygotowawcze we współpracy z ks. salezjanami i Instytutem Architektury Politechniki Wrocławskiej nad wykonaniem makiety i jej ekspozycji o opactwie Ołbin we Wrocławiu.

Konkursy to kolejny typ działań. Do ważnych należą coroczne konkursy na najcenniejsze prace magisterskie i doktorskie pod patronatem wojewody. Z Instytutem Historycznym organizowano wielki konkurs „Wspomnienia z czasów II wojny światowej obecnych mieszkańców Dolnego Śląska”, wydanych później pt. Losy Polaków.

DTSK, Instytut Socjologii i Wrocławski Ośrodek TVP byli organizatorami konkursu nt. „Przemiany świadomości mieszkańców Dolnego Śląska”. Był też zorganizowany konkurs dla szkół na najcenniejsze programy edukacji regionalnej realizowane w szkołach Dolnego Śląska. Uczestniczyli w nim także nauczyciele uczestnicy Letniej Szkoły Młodych Regionalistów organizowanej przez DTSK w latach dziewięćdziesiątych.

W połowie lat sześćdziesiątych pojawiła się nowa karta – działalność wydawnicza. Rozpoczęto wydawanie małych monografii o zabytkach architektury w regionie. Ukazało się ponad 150 takich pozycji. Są to opracowania dot. zamków, ratuszy, kościołów, fortyfikacji oraz zespołów zabytków miejskich. Zadanie to realizowano we współpracy z Instytutem Historii Sztuki, Architektury i Techniki Politechniki Wrocławskiej, skąd rekrutowali się autorzy tekstów do tych wydawnictw. Najwięcej wydano tych książek w latach siedemdziesiątych, gdy Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków był inż. arch. Mirosław Przyłęcki. Dobrze układała się współpraca z Biurem Studiów i Dokumentacji Zabytków. Dziękujemy za tę serię wydawniczą przede wszystkim prof. prof.: Edmundowi Małachowiczowi, Mirosławowi Przyłęckiemu i Ryszardowi Natusiewiczowi.

Obok powyższej serii monografii zabytków wydawano drugą serię – rzemiosło artystyczne na Dolnym Śląsku. Ukazały się m.in. szklarstwo, ceramika, tkactwo. Współpracowano z Katedrą Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Wydano też cykl kilkunastu zeszytów tzw. wykładów z historii Śląska. To zasługa prof. Ryszarda Gładkiewicza. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych wydano dwanaście tomów poświęconych głównym dziedzinom życia w regionie. W tych 20–25-arkuszowych rocznikach monograficznych bilansowano dorobek takich dziedzin, jak: przemysł, spółdzielczość, gospodarka komunalna, oświata, kultura, życie polityczne na Dolnym Śląsku. DTSK wydawało te książki na zlecenie władz wojewódzkich. Dużej pomocy naukowej w wydawaniu tej serii udzielili prof. prof.: Bronisław Pasierb, Bolesław Winiarski, Zdzisław Karst, Stanisław Dąbrowski oraz inni uczeni z Instytutu Nauk Politycznych i Akademii Ekonomicznej.
Największą satysfakcję i zaszczyt dla towarzystwa stanowią monografie miast. Koncepcję stworzyli śp. prof. prof.: Ewa Maleczyńska, Marian Haisig i Stanisław Michalkiewicz. Ukazały się już monografie 24 miast Dolnego Śląska. Ta seria wydawnicza jest obecnie najważniejszym przedsięwzięciem naukowym i edytorskim DTSK. Realizowana jest w ścisłej współpracy z Instytutem Historycznym Uniwersytetu Wrocławskiego, którego pracownicy są autorami tekstów i redaktorami naukowymi. Wydawanie monografii miast zapoczątkowane zostało przez Wydawnictwo Ossolineum wraz z Instytutem Historycznym, do których dołączyło się od trzeciej monografii DTSK. Przy wydaniu monografii DTSK współpracuje z regionalnymi towarzystwami i samorządami terytorialnymi.

Sukces tej serii to wielka zasługa historyków prof. prof.: Krystyna Matwijowskiego, Stanisława Dąbrowskiego, Leszka Wiatrowskiego, Wacława Korty, Elżbiety Kościk, Stanisława Solickiego, Franciszka Białego, Stanisława Żygi, Rościsława Żerelika, Kazimierza Bobowskiego, Leszka Tyszkiewicza, Zbigniewa Kwaśnego i innych. Należy im się wdzięczności słowa podziękowania.

Z okazji Kongresu Eucharystycznego i przygotowań do tysiąclecia biskupstwa wrocławskiego DTSK wspólnie z Instytutem Historycznym U. Wr., Papieskim Wydziałem Teologicznym, Muzeum Archidiecezjalnym wydało sześć książek w nowej serii z dziejów Kościoła na Dolnym Śląsku, a ponadto trzy inne: Święci w dziejach Śląska, Studia z dziejów Kościoła w Legnicy, Przez 7 opactw. Szlakiem cystersów na Śląsku. Została wydana też księga Poczet biskupów wrocławskich,. T. 8 Dolnego Śląska w całości poświęcono dziejom Kościoła na Dolnym Śląsku. Ten wielki dorobek w popularyzacji dziejów Kościoła możliwy był dzięki naszym przyjaciołom ks. ks. prof. prof. bp. Ignacemu Decowi, Józefowi Paterowi, Józefowi Swastkowi, Antoniemu Kiełbasie, Mieczysławowi Kogutowi.

Przypomnienie dorobku jest dobrą okazją do wyrażenia zasług konkretnych osób. Gorące podziękowania należą się tym, którzy działalność edytorską rozwijali jako organizatorzy i redaktorzy. Do nich należą: Mieczysław Majewski, Maria Łukasiewicz, Andrzej Pasierski, Marek Garbala, Chrystian Chudzik, śp. Józef Wojtal, Stanisław Drewniak, Stanisław Słowik, Tadeusz Piszko, Zygmunt Szkurłatowski, Jan Wojtaś, Andrzej Zieliński. To dzięki tym osobom DTSK posiada swoje Wydawnictwo i Drukarnię „Silesia” i jest wydawcą ok. 300 tytułów książkowych.
Nasze stowarzyszenie jest wydawcą także własnych czasopism. Już pod koniec lat pięćdziesiątych pod redakcją Stanisława Gorzkowicza zaczęto wydawać kwartalnik „Kultura Dolnośląska”. Ukazywało się to pismo do końca lat osiemdziesiątych. Pełnych 20 lat. Dziękuję redaktorom tego pisma Stanisławowi Gorzkowiczowi, Stanisławowi Srokowskiemu, Krystynie Tyszkowskiej, Cezaremu Żyromskiemu, Andrzejowi Pasierskiemu i Chrystianowi Chudzikowi oraz nieżyjącym Czesławowi Stasiewiczowi i Markowi Garbali. W latach 1973–1988 wydano 13 tomów „Rocznika Dolnośląskiego” pod redakcją Anatola Jana Omelaniuka. Od 1995 r. DTSK jest wydawcą rocznika „Dolny Śląsk”. Czasopismo o objętości 25 ark. podejmuje tematykę wyłącznie regionalną z różnych dziedzin i różnych okresów czasu. W ostatnich trzech latach zabrakło sponsora i liczymy na nowy dolnośląski samorząd wojewódzki.

Wydawany jest poradnik dla animatorów działań regionalnych „Nasz Region”. Ukazało się 12 zeszytów.
Odkrywając kolejną kartę, zamierzam przedstawić działania uprzystępniające sztukę. Zapoczątkowana została w latach siedemdziesiątych we współpracy ze środowiskami twórczymi, by wzbogacić działalność programową w domach kultury. Artyści udostępniali sztukę w ramach tzw. „Dekady kultury w gminach”, a także podczas akcji „Kolorowe wsie”. Jednak najwięcej satysfakcji dostarczyły działania artystyczne realizowane przez „Teatr otwarty” i koncerty trzech grup artystycznych, słowno-muzycznych, które działały pod patronatem DTSK w latach osiemdziesiątych. Po ogłoszeniu stanu wojennego grupy te prezentowały repertuar patriotyczny, utwory z czasów powstań narodowych, zarówno pieśni, jak i poezje. W repertuarze były także kolędy. DTSK działając w Komitecie Porozumiewawczym Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych zorganizowało w latach osiemdziesiątych ok. 300 koncertów w 56 miejscowościach, w których istniały stowarzyszenia regionalne.

Za tę działalność należy się podziękowanie aktorom: Janowi Bleckiemu, Zbigniewowi Górskiemu, Jerzemu Racinie, Antoniemu Boguckiemu i Ewie Kamas, muzykom Cecylii Tokarek, Barbarze Iwanickiej, Juliuszowi Adamowskiemu oraz Wojciechowi Dzieduszyckiemu. Szczególnie gorące podziękowanie kieruję do chóru „Gaudium” Uniwersytetu Wrocławskiego za 38 koncertów w różnych miejscach, także we wsiach.
Naszym członkom bibliotekarzom dziękuję za organizowanie spotkań literackich. Dzisiaj organizujemy ich niewiele, ale był czas, gdy rocznie wspólnie z bibliotekami organizowaliśmy ich ok. 300 rocznie.

Wspomnijmy, że DTSK pełniło rolę sekretariatu Regionalnego Komitetu Porozumiewawczego Związków Twórczych i Stowarzyszeń Naukowych w latach 1980–1981. Było miejscem spotkań tego komitetu pod przewodnictwem Kazimierza Helebrandta. W biurze DTSK przy ul. Staszica 10 pisany był przez Stanisława Bockenheima, Jacka Kolbuszewskiego, Anatola Jana Omelaniuka i Władysława Misiaka głośny wówczas raport o stanie kultury we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku. Miało to miejsce 25 lat temu. Za kilka dni będzie 25 rocznica Kongresu Kultury Polskiej, w której uczestniczyli członkowie DTSK Adolf Juzwenko i Anatol Jan Omelaniuk.

W biurze DTSK odbyło się w styczniu 1981 r. spotkanie liderów stowarzyszeń regionalnych działających na Śląsku: z Katowic, Opola, Jeleniej Góry, Legnicy, Wałbrzycha, Zielonej Góry i Wrocławia, na którym postanowiono zaproponować II Kongresowi Regionalnych Towarzystw Kultury w Nowym Sączu (maj 1981 r.) powołanie samorządowej reprezentacji ruchu stowarzyszeń regionalnych zamiast dotychczas Rady ds. towarzystw regionalnych przy ministrze kultury. Wniosek został przyjęty, powstała Rada Krajowa Regionalnych Towarzystw Kultury, której przez 25 lat mam zaszczyt przewodniczyć. Również we Wrocławiu pod moim przewodnictwem pisali Kartę Regionalizmu Polskiego nasi koledzy: Krzysztof Mazurski, Zygmunt Kłodnicki, Adam Pleśnar, którą uchwalono w 1994 r. podczas V Kongresu Regionalnych Towarzystw Kultury we Wrocławiu.
DTSK w 1997 r. na zlecenie ministra kultury było organizatorem I Kongresu Kultury Wsi na Jasnej Górze. Inicjatorem i wiceprzewodniczącym Ogólnopolskiego Komitetu Organizacyjnego Kongresu Kultury Polskiej 2000 był prezes DTSK Anatol Jan Omelaniuk. Wydawnictwo DTSK „Silesia” wydało księgę plonu tego Kongresu.

W mojej pamięci na zawsze pozostanie organizowana przez DTSK i Radę Krajową Regionalnych Towarzystw Kultury Krajową Konferencję we wrześniu 1989 r., kilka dni po powołaniu rządu Tadeusza Mazowieckiego.

Uczestnicy tej Ogólnopolskiej Konferencji Regionalistów w obecności ministra kultury Izabeli Cywińskiej, w auli Leopoldyńskiej, postanowili być najbliższym sojusznikiem rodzących się samorządów terytorialnych. Poczytuję sobie za zaszczyt uczestniczenie jako prezes DTSK w zespole rządowym do opracowania koncepcji nowego podziału administracyjnego kraju. DTSK opowiedziało się zdecydowanie już na początku lat dziewięćdziesiątych za regionalizacją kraju i ten temat był pierwszym kontaktem naszych stowarzyszeń z pierwszym marszałkiem Sejmiku Dolnośląskiego prof. Leonem Kieresem.

DTSK od początku lat dziewięćdziesiątych zapisuje nową kartę jako ośrodek rozwoju regionalizmu, inicjator powstawania nowych stowarzyszeń zrzeszających miłośników swoich miejscowości.

DTSK inicjuje i organizuje każdego roku dwa zgromadzenia regionalistów: Noworoczne Spotkanie Liderów Dolnośląskich Towarzystw Regionalnych, podczas których dzielimy się opłatkiem, ale też zapowiadamy główne kierunki działania w nowym roku. W połowie każdego roku wędrująco gościmy u wybranych towarzystw, aby debatować nad ważnymi tematami programowymi. Projektowane jest w roku 2007 XXX Dolnośląskie Spotkanie Regionalistów w Kłodzku na temat kształtowania tożsamości regionalnej młodzieży.

Z okazji złotego jubileuszu składam serdeczne podziękowanie wszystkim członkom DTSK za ich przywiązanie do idei regionalizmu, za aktywność w działaniu. Dziękuję wszystkim, którzy w ciągu istnienia towarzystwa piastowali funkcję we władzach. Dziękuję za koleżeńską, dobrą i owocną współpracę. Wielki i twórczy udziału w działalności ma prof. Stanisław Dąbrowski, który przez 14 lat był prezesem i dalej wspomaga DTSK swoją wiedzą i doświadczeniem. Dziękuję Ci, Stanisławie. Dziękuję Krystynowi Matwijowskiemu za najdłuższy, bo 40-letni udział we władzach DTSK, za wieloletnie pełnienie funkcji wiceprezesa. Należą się słowa podziękowania naszemu kapelanowi prałatowi Jego Magnificencji ks. prof. Józefowi Paterowi, rektorowi PWT, za serdeczną z nami więź, za modlitwy w intencji naszego ruchu i za przewodniczenie eucharystii św. Bóg zapłać.
Dziękuję wszystkim osobom, które były pracownikami Biura DTSK. Ja wiem najlepiej, jak wiele Wam zawdzięcza Towarzystwo.

Jesteśmy potrzebni naszej „ojczyźnie prywatnej” i regionalnej. Mamy swoją działalnością ugruntować i kształtować narodową tożsamość w otwartej przestrzeni europejskiej. Naszą misją jest pielęgnowanie śląskich i polskich wartości. Swoją chrześcijańską, polską i śląską duchowością mamy pełnić straż na zachodnich kresach Rzeczpospolitej.

========================================

Bez tytułuW dotychczasowym dorobku wydawniczym DTSK znajduje się ponad 300 pozycji zwartych. Są wśród nich: monografie historyczne kilkunastu miast dolnośląskich; przewodniki; seria poświęcona zabytkom Dolnego Śląska, wydawnictwa jubileuszowe, pamiętnikarskie.

DTSK było współwydawcą kwartalnika „Kultura Dolnośląska” i „Rocznika Dolnośląskiego”, do 1990 r. ukazało się 134 numerów kwartalnika i 12 tomów rocznika. W ich miejsce powstały dwa nowe, własne czasopisma. W 1995 r. ukazał się pierwszy numer nowego tytułu pt. „Dolny Śląsk” mający opowiadać właśnie – jak to zaznaczono w artykule redakcyjnym – potrzebom „… nowej rzeczywistości społeczno-gospodarczej i politycznej naszego kraju”. W tym samym roku ukazał się także „Nasz Region” – biuletyn DTSK z umieszczonym na stronie tytułowej hasłem przewodnim „Dolny Śląsk naszą regionalną ojczyzną”. Do dzisiaj ukazało się 17 tomów „Dolnego Śląska” i 13 numerów biuletynu „Nasz Region”.

W roku 2011 zawieszono działalność gospodarczą.