Sprawozdanie z działalności Dolnośląskiego Towarzystwa Regionalnego w latach 2015 – 2018


Szanowne Koleżanki, Drodzy Koledzy, Szanowni Państwo!

Pięćdziesiąty dziewiąty rok działalności Dolnośląskiego Towarzystwa Regionalnego (używającego wcześniej nazwy Dolnośląskie Towarzystwo Oświatowe i Dolnośląskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne) oraz XI kadencję rozpoczęto XII Walnym Zjazdem DTSK, który odbył się 25 lutego 2015 r. Na Zjeździe przeprowadzono dyskusję nad zamierzeniami Towarzystwa w najbliższych latach, przyjęto założenia do planów pracy w latach 2015-2018, przeprowadzono zmiany w statucie oraz uchwalono nową nazwę: Dolnośląskie Towarzystwo Regionalne. Walne zgromadzenie wybrało też nowe władze na następną, XII kadencję. W ich skład weszły następujące osoby:
prezes – Stefan Bednarek
wiceprezes – Krzysztof Mazurski
wiceprezes – Marek Nałęcz-Socha
sekretarz – Teresa Bogacz
skarbnik – Agata Sikora

Członkami Zarządu Głównego zostali: Antoni Bok, Aleksander Borys, Zygmunt Brusiło, Zbigniew Lubicz-Miszewski, Zbigniew Mazurek, Daria Milecka, Jan Paluchniak, Jadwiga Sierka, Jerzy Sikora, Henryk Smolny, Stefan Świgoń, Jan Wojtaś.

Do Komisji Rewizyjnej wybrano: przewodniczącą – Danutę Kołodziej, członków: Ewę Glurę i Andrzeja Kosa.

Sąd Koleżeński wybrano w składzie: przewodniczący – Marek Koliński; członkowie: Zdzisław Mirecki, Andrzej Konarski.

W trakcie trwania kadencji zmarł prof. Krzysztof Mazurski, w związku z czym funkcję wiceprzewodniczącej Zarząd Główny powierzył kol. Jadwidze Sierce.

W tym samym dniu odbyły się pierwsze posiedzenia Zarządu Głównego DTR, Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego, na których ukonstytuowały się nowe władze Towarzystwa.

Następne posiedzenia Zarządu Głównego odbyły się 5 V 2015 oraz 20 XI 2015 r. W 2016 r. odbyły się dwa zebrania plenarne ZG (15 VI i 23 XI), a w 2017 – trzy: (26 III, 30 VI i 14 X). W roku 2018 Zarząd zebrał się 27 VI i 27 X. Był to czas przygotowań do XI Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych, który odbył się we wrześniu, a nasze towarzystwo było jego współorganizatorem, w związku z czym członkowie Zarządu spotykali się dość często. Między posiedzeniami plenarnymi Zarządu Głównego odbywały się zebrania Prezydium, zwoływane dla załatwiania bieżących spraw towarzystwa.

W ciągu całej kadencji Dolnośląskie Towarzystwo Regionalne działało – podobnie jak w poprzednich okresach – w skomplikowanych warunkach związanych z trudnościami finansowymi i organizacyjnymi. Trudności te spiętrzyły się dodatkowo na początku 2018 roku, kiedy to Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy wymówiło nam lokal, z którego korzystaliśmy nieodpłatnie przez siedem ostatnich lat. Jesteśmy winni słowa gorącej wdzięczności dyrektor Studium, kol. Krystynie Hrycyk, która stworzyła nam w SKiB-ie znakomite warunki działania, a także kol. Agacie Sikorze, pełniącej – poza funkcją skarbnika – inne rozliczne funkcje: jednoosobowego sekretariatu, gospodarza siedziby, a często także pracownika technicznego. Serdecznie dziękujemy obydwu koleżankom.

Dziś możemy obradować w nowej siedzibie, którą uzyskaliśmy dzięki wielkoduszności p. Lucyny Kurowskiej-Trudzik, dyrektor Dolnośląskiej Biblioteki Pedagogicznej, i użytkujemy na mocy bardzo korzystnej umowy. Przeprowadzka była jednak trudną operacją logistyczną, w której z nieocenioną a bezinteresowną pomocą pośpieszyli członkowie Towarzystwa Sympatyków Malczyc i Okolic z kol. Adamem Haładusem i Ryszardem Skułą na czele. Wielki wkład w przeprowadzkę włożył też kol. Robert Różycki i praktykant z Instytutu Kulturoznawstwa Wojciech Renczyński. Wszystkim, którzy nie szczędzili sił w tym trudzie, składam z tego miejsca serdeczne podziękowania.

Mimo wielu obiektywnych trudności w prowadzeniu działalności i skromnych środków, jakimi dysponowaliśmy Towarzystwo może odnotować w latach 2015-2018 aktywność pozwalającą na realizację najważniejszych zadań i celów. Wymieńmy choćby wybrane działania, które złożyły się na – w sumie pozytywny chyba – bilans mijającej kadencji.

Rok 2015

1. Organizacja ogólnopolskiej konferencji regionalistycznej „Śląsk: jeden region, wiele kultur” w czerwcu br.
2. Współudział w organizacji Zjazdu Regionalistów Polskich nad Odrą, 11-13 IX 2015.
3. Uruchomienie strony internetowej DTR.
5. Wydanie 18. numeru czasopisma „Dolny Śląsk”, przygotowanie koncepcji i zebranie materiałów do nru 19.
6. Przygotowanie uroczystości związanych z sześćdziesięcioleciem działalności Towarzystwa (DTO, DTSK, DTR), przewidzianych na grudzień 2016 r.

Za bardzo udane należy uznać spotkania konferencyjne. Pierwszym był Zjazd Regionalistów „Śląsk – jeden region, wiele kultur” zorganizowany w siedzibie Regionalnej Biblioteki Dolnośląskiej. Wzięło w nim udział kilkadziesiąt osób z całego województwa, referentami byli pracownicy naukowi z Uniwersytetu Śląskiego, Opolskiego i Wrocławskiego. Podczas tego spotkania zaprezentowano też stronę internetową www.dtr-dtsk.pl, która w maju 2015 roku stała się oficjalną stroną Towarzystwa. DTR ma też własny profil na Facebooku. Od założenia strony internetowej zanotowano do dzisiaj ponad 50 tysięcy wejść, a profil Towarzystwa na Facebooku polubiło blisko 200 osób.

W dniach 12-13 września 2015 r. liczni członkowie Towarzystwa wzięli udział w Ogólnopolskim Zjeździe Regionalistów nad Odrą, zorganizowanym przez Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego we współpracy z naszym Towarzystwem. Niektóre ze stowarzyszeń sfederowanych z DTR były też gospodarzami spotkań odbywanych w ramach Zjazdu (Malczyce, Trzebnica, Legnica).

Podczas uroczystości zamknięcia Zjazdu prezes DTR Stefan Bednarek przyjął z rąk członka Zarządu Województwa Tadeusza Samborskiego nadaną Towarzystwu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej”

W grudniu przygotowywano tradycyjne spotkanie noworoczne dolnośląskich regionalistów, zaplanowane na 12 stycznia 2016 r. w siedzibie Sejmiku Samorządu Dolnośląskiego.

Rok 2016

Jubileuszowy rok 60-lecia działalności Dolnośląskiego Towarzystwa Regionalnego rozpoczęto od tradycyjnego Noworocznego Spotkania Regionalistów Dolnośląskich, które odbyło się w dniu 12 stycznia 2016 r. w sali Sejmiku Województwa Dolnośląskiego, gdzie gościł nas  Przewodniczący Sejmiku dr Paweł Wróblewski. Obecny był także członek Zarządu Województwa Dolnośląskiego dr Tadeusz Samborski oraz regionaliści z obszaru Dolnego Śląska. Podczas spotkania, oprócz łamania się opłatkiem i śpiewania kolęd, mówiono o zamierzeniach Towarzystwa w bogatym w wydarzenia Nowym Roku. Przewodniczący Sejmiku wręczył także Odznaki Honorowe „Zasłużony dla Dolnego Śląska” trzem osobom: prof. Krystynowi Matwijowskiemu, długoletniemu prezesowi DTSK; mgr Krystynie Hrycyk, dyrektorce Pomaturalnego Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy, oraz mgr. Bronisławowi Kamińskiemu, inicjatorowi sieci muzeów domowych, którą to sieć DTR od kilku lat wspiera programowo i organizacyjnie.

Pierwsze półrocze 2016 r. przebiegało pod znakiem przygotowań do obchodów 60-lecia DTR, organizacji I Dolnośląskiego Przeglądu Inicjatyw Ochrony i Popularyzacji Dziedzictwa Kulturowego oraz publikacji kolejnego tomu rocznika „Dolny Śląsk”. Zarząd brał też udział w przygotowaniach do Drugiego Ogólnopolskiego Zjazdu Regionalistów Polskich nad Odrą, organizowanego w dniach 16-19 czerwca 2016 r. przez Urząd Marszałkowski z inicjatywy członka Zarządu dra T. Samborskiego. Zjazd odbywał się w kilku miastach (Wrocław, Świdnica, Krzeszów, Zamek Książ, Dzierżoniów, Jawor, Legnica) i był okazją do zaprezentowania delegatom z całej Polski dorobku naszego regionu oraz działających tu stowarzyszeń regionalnych. W trakcie uroczystości zamknięcia Zjazdu Regionalistów nad Odrą dwie członkinie DTR otrzymały Medale im. A. Patkowskiego przyznawane przez Radę Krajową Regionalnych Towarzystw Kultury za szczególne zasługi dla rozwoju regionalizmu: Danuta Kołodziej z Jeleniej Góry (długoletnia przewodnicząca komisji rewizyjnej DTR) i Barbara Jachimowicz z Nowej Soli (zasłużona administratorka strony internetowej dtr-dtsk.pl).

W ramach obchodów 60-lecia Towarzystwa zorganizowano 17 grudnia Pierwszy Dolnośląski Przegląd Inicjatyw Ochrony i Popularyzacji Dziedzictwa Kulturowego, w którym zaprezentowano kilka wybranych inicjatyw kulturalnych o zróżnicowanym charakterze oraz różnych kształtach organizacyjnych. Były to: Zamek Śląskich Legend w Pławnej (Dariusz Miliński), Grupa Artystyczna Kopaniec (Piotr Syposz i Leszek Różański), Piernikarnia Śląska w Niemczy (Karolina Klimek), Sieć Muzeów Domowych (Bronisław Kamiński), Dolnośląskie zespoły folklorystyczne (Henryk Dumin). Multimedialne materiały przygotowane przez autorów prezentacji zostały umieszczone na stronie internetowej Towarzystwa. Przegląd cieszył się dużym zainteresowaniem, postulowano jego kontynuację w latach następnych.

Podczas jubileuszowej uroczystości odznaczono wiele osób odznakami honorowymi w uznaniu ich zasług w animowaniu regionalizmu i kształtowaniu kultury regionalnej. Przyznaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej” otrzymali: prof. Stanisław Dąbrowski, wieloletni prezes DTSK; kudowski dziennikarz i animator sieci muzeów domowych Bronisław Kamiński; popularyzator wiedzy o regionie Kazimierz Pudło, długoletnia skarbniczka i członkini ZG DTR Agata Sikora oraz Stefan Świgoń – animator kultury z Wrocławia. Odznakę „Zasłużony dla Dolnego Śląska” otrzymali: Rafael Ryszard Rokaszewicz, Bogusław Michnik, ks. prof. Józef Pater, Agata Sikora, Andrzej Zieliński oraz Jan Paluchniak.

Przewodniczący Rady Krajowej Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP dr T. Samborski wręczył Medale im. Aleksandra Patkowskiego kilkunastu osobom oraz przedstawicielom kilku stowarzyszeń, dzięki którym ruch regionalny na Dolnym Śląsku notuje – wbrew wszelkim przeciwnościom – znaczne osiągnięcia. Medale otrzymali:Elżbieta Berendt, Krystyna Hrycyk, Marian Kowalski, Alfred Michler, Jan Paluchniak, Kazimierz Pudło, Grzegorz Roman, Marek Rostecki, Agata Sikora, Henryk Smolny, Andrzej Tyws, Alojzy Wacławek, Jan Wojtaś, Bronisław Zathey, Dolnośląska Biblioteka Pedagogiczna we Wrocławiu, Dolnośląskie Towarzystwo Regionalne, Muzeum Regionalne Towarzystwa Miłośników Sycowa, Towarzystwo Miłośników Wrocławia, Towarzystwo Miłośników Ziemi Kłodzkiej, Towarzystwo Miłośników Ziemi Złotoryjskiej, Urząd Miasta Głogowa, Urząd Miasta i Gminy Żmigród.

W roku jubileuszowym ukazał się 19. nr rocznika „Dolny Śląsk” poświęcony kulturze dolnośląskiej w roku Europejskiej Stolicy Kultury Wrocław ‘2016. Numer ten pomogło sfinansować Biuro Festiwalowe Impart, dzięki czemu Towarzystwo mogło mieć swój udział w przedsięwzięciach Europejskiej Stolicy Kultury.

Rok 2016 zaznaczył się także ożywieniem aktywności Towarzystwa w przestrzeni internetowej. Dzięki społecznemu zaangażowaniu Barbary Jachimowicz uaktualniono zawartość, wzbogacono treści i uatrakcyjniono prezentację materiałów na stronie www.dtr-dtsk.pl, wydatnie zwiększyła się także liczba odwiedzin na profilu Facebookowym. Dzięki temu częstsze i bardziej owocne stały się kontakty z towarzystwami działającymi w regionie (m.in. z towarzystwami w Trzebnicy, Malczycach, Głogowie, Bolesławcu). Widoczne jest również zwiększone zainteresowanie działaniami Towarzystwa, co znajduje odzwierciedlenie w zgłoszeniach deklaracji wstąpienia do DTR.

Rok 2017    

Na początku tego roku nieoczekiwanie odszedł od nas Anatol Jan Omelaniuk, wieloletni wiceprezes, prezes, a następnie prezes honorowy DTSK/DTR. Jego zasługi dla rozwoju idei regionalistycznych i ruchów regionalnych są tak wielkie, że Towarzystwo nasze postanowiło ustanowić nagrodę im. Anatola Jana Omelaniuka za najlepszą książkę regionalistyczną roku. Pierwsza nagroda, za publikacje wydane w 2017 r., została wręczona podczas XI Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych, który odbył się we wrześniu 2018 r. Na ten Kongres przygotowano też wydawnictwo zawierające wspomnienia o Anatolu Omelaniuku oraz jego biografię.

W maju 2017 roku już po raz trzeci odbył się na Dolnym Śląsku Ogólnopolski  Zjazd Regionalistów nad Odrą, którego współorganizatorem było nasze Towarzystwo. Gościom z całego kraju mogliśmy pokazywać dolnośląskie stowarzyszenia i ich dorobek.

Jedną z form pracy Towarzystwa było wspieranie instytucji i stowarzyszeń w ich działaniach. Współpatronujemy przedsięwzięciom organizowanym przez Międzynarodową Sieć Muzeów Domowych. Kilkakrotnie służyliśmy wykładami podczas konferencji organizowanych dla nauczycieli przez DODN, Dolnośląską Bibliotekę Pedagogiczną oraz Wydział Edukacji Urzędu Miejskiego we Wrocławiu.

Jesienią 2017 r. rozpoczęliśmy przygotowania do XI Kongresu, do których włączyły się towarzystwa z Głogowa, Jeleniej Góry, Bolesławca, Złotoryi, Malczyc i in.

Rok 2018

Rok ten przebiegał pod znakiem przygotowań do XI Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych, który odbywał się w dniach 23-25 września. Nasze Towarzystwo odpowiadało za merytoryczny program Kongresu, zwłaszcza za jego część naukową, w której wystąpili z referatami czołowi polscy badacze regionalizmu. Podczas Kongresu ogłoszono wyniki konkursu na najlepszą książkę regionalistyczną wydaną w 2017 roku i wręczono nagrody laureatom. Delegaci na Kongres otrzymali książkę Anatol Jan Omelaniuk, czyli jak być narodowi użytecznymi, wydaną przez Uniwersytet im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego we współpracy z DTR.

Towarzyszące Kongresowi Walne Zgromadzenie Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych RP wyłoniło nowe władze Ruchu. W ich skład weszli także Dolnoślązacy: Danuta Kołodziej, Wojciech Jachimowicz, Zbigniew Mazurek i Tadeusz Samborski, który został ponownie wybrany do pełnienia funkcji wiceprzewodniczącego Rady Krajowej Ruchu. Przy tej okazji należy wyrazić uznanie dla działalności dra Samborskiego w ruchu regionalistycznym na Dolnym Śląsku i w kraju. Dzięki jego inwencji programowej, sprawności organizacyjnej, energii i umiejętności pozyskiwania sojuszników zostały zorganizowane trzy Zjazdy Regionalistów nad Odrą, jemu też zawdzięczamy pozyskanie środków i sprawną organizację XI Kongresu Stowarzyszeń Regionalnych w Legnicy. Wyrażam w tym miejscu gorące podziękowania kol. Tadeuszowi Samborskiemu za wszystkie jego starania włożone w rozwój ruchu regionalistycznego. Podziękowania należą się również całemu zespołowi jego współpracowników, którzy walnie przyczynili się do sukcesu tych przedsięwzięć, z p. dyrektor Departamentu Spraw Społecznych Dolnośląskiego Urzędu Marszałkowskiego Wandą Gołębiowską oraz wicedyrektorem tego departamentu p. Dominikiem Kłosowskim na czele.

Jak wcześniej wspomniano, był to rok szczególnie trudny ze względu na zmianę siedziby i przeprowadzkę. W miarę możliwości realizowaliśmy jednak nasze zadania i uczestniczyliśmy w wielu działaniach, także poza Dolnym Śląskiem. W listopadzie wzięliśmy udział w konferencji naukowej organizowanej przez Instytut Zachodni w Poznaniu i Radę Krajową RSR RP na temat „Wyzwania współczesnego regionalizmu na Ziemiach Zachodnich i Północnych”.

Mimo trudności organizacyjnych, finansowych i kadrowych Dolnośląskie Towarzystwo Regionalne jest nadal obecne w ruchu regionalnym, głównie dzięki aktywności części towarzystw. Dlatego mogliśmy na przykład rekomendować Towarzystwo Ziemi Głogowskiej do udziału w VI edycji Konkursu „Zdolne NGO” organizowanego przez Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Zaś kol. Zbigniew Mazurek został w 2017 r. naszym reprezentantem w Dolnośląskiej Radzie Działalności Pożytku Publicznego II kadencji. Także m.in. z naszej rekomendacji kol. Wojciech Jachimowicz został powołany do  Rady Działalności Pożytku Publicznego V kadencji, a następnie na stanowisko Przewodniczącego Rady Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.

Mimo zawężenia pola aktywności Towarzystwa jest ono nadal postrzegane jako ważny ośrodek myśli regionalistycznej i reprezentant dolnośląskich regionalistów, czego wyrazem może być przyznanie Dolnośląskiemu Towarzystwu Regionalnemu w roku 2017 przez Kapitułę Stowarzyszenia na Rzecz Promocji Dolnego Śląska Wyróżnienia „Dolnośląski Klucz Sukcesu”. Jest to wyróżnienie prestiżowe i odzwierciedla wysoką ocenę działalności Towarzystwa, choć – być może – jest to raczej uhonorowanie przeszłych zasług niż aktywności bieżącej. „Dolnośląski Klucz Sukcesu” został wręczony delegacji DTR 12 października 2017 roku w Pałacu w Krobielowicach.

Niewątpliwy sukcesem w ostatnich latach jest utrzymanie regularnego rytmu wydawania czasopisma „Dolny Śląsk”, którego kolejne numery (18-21) ukazywały się w każdym roku minionej kadencji. Ich tematyka – obok problemów regionalizmu dolnośląskiego – zogniskowana była na wydarzeniach związanych z Europejską Stolicą Kultury Wrocław ‘2016, 60-lecia dolnośląskiego ruchu regionalnego, a ostatni, 21 numer, przygotowano jako wydawnictwo towarzyszące XI Kongresowi Stowarzyszeń Regionalnych. Na jego treść złożyły się się m.in. materiały omawiające działalność najaktywniejszych towarzystw naszego regionu.

Aktywność tych towarzystw jest bowiem źródłem siły całego ruchu regionalistycznego na Dolnym Śląsku. Jest ich wiele, być może więcej niż w innych regionach kraju. Mamy też regionalną reprezentację stowarzyszeń, jaką stara się być Dolnośląskie Towarzystwo Regionalne (niewiele województw ma podobne federacyjne struktury ponadlokalne). Byłoby wielkim osiągnięciem, gdyby udało się nam skupić w naszym Towarzystwie większość lokalnych stowarzyszeń miłośników miast, gmin, powiatów i do tego powinniśmy zmierzać, aby dolnośląski ruch regionalistyczny mógł efektywnie pełnić kulturotwórczą, edukacyjną i tożsamościotwórczą rolę, co jest przecież sensem i celem naszej działalności. Osiągnięcie tego celu może przybliżyć planowane na czerwiec 2019 spotkanie w Krzyżowej, gdzie zamierzamy zaprosić wszystkie działające na Dolnym Śląsku stowarzyszenia regionalne. Jest to element większego projektu zaproponowanego przez Radę Krajową RTR RP. Podczas tego spotkania będziemy rozmawiać o formach współpracy dolnośląskich towarzystw i możliwościach zintegrowania naszego ruchu.

Integracja i współpraca dolnośląskich towarzystw regionalnych to jedno z najważniejszych zadań, jakie powinien podjąć nowy Zarząd, który wybierzemy na dzisiejszym Zjeździe. Stojących przed nami wyzwań jest jednak znacznie więcej. Należy do nich z pewnością pozyskiwanie nowych animatorów ruchu regionalistycznego, zwłaszcza młodych. Ważnym zadaniem jest również nawiązywanie, podtrzymywanie i rozwój współpracy towarzystw z samorządami lokalnymi i organizacjami pozarządowymi działającymi w naszych małych ojczyznach, po to, by wokół idei rozwoju tych małych ojczyzn aktywizować społeczności lokalne. Ciągle aktualnym zadaniem jest też gromadzenie i popularyzacja wiedzy o regionie, intensyfikowanie edukacji regionalnej w szkołach, tworzenie regionalnych muzeów, społecznych archiwów i izb pamięci. Mamy w tej dziedzinie znakomite doświadczenia (np. powstałe z inicjatywy naszych towarzystw muzea regionalne w Dzierżoniowie, Trzebnicy, Sycowie, Miliczu).

Realizacji naszych celów ma służyć czasopismo „Dolny Śląsk”, ale należy też szukać nowych możliwości dotarcia do odbiorców – za pośrednictwem Internetu, stron poszczególnych stowarzyszeń, blogów i profili społecznościowych. Należy opleść siecią internetową wszystkie inicjatywy, wszystkie działania, cały dorobek społecznego ruchu regionalnego na Dolnym Śląsku, ale będzie to też służyło popularyzacji wiedzy o naszym regionie w całym kraju, bo przecież Internet nie zna granic administracyjnych i nie wymaga fizycznej obecności w naszym regionie, by go poznać i polubić. 

Cele i zadania naszego Towarzystwa realizowaliśmy – lepiej czy gorzej – na miarę naszych możliwości i sił w ciągu minionej kadencji. Ustępujący Zarząd wyraża podziękowanie i wyrazy uznania wszystkim, którzy przyczynili się do rozwijania społecznego ruchu regionalnego na Dolnym Śląsku – niezależnie od trudności i twardych warunków materialnych. Osobiście chcę podziękować wszystkim członkom Zarządu, Komisji Rewizyjnej i Sądu Koleżeńskiego za dobrą współpracę i wysiłek włożony w realizację naszych zadań. Mam nadzieję, że w nową kadencję wejdziemy z przekonaniem, iż wykonaliśmy trochę ważnej, istotnej pracy dla dolnośląskiego regionu i że tej wspólnej, wielkiej sprawie chcemy służyć nadal.