Apel Honorowego Przewodniczącego Ruchu Stowarzyszeń Regionalnych, kwiecień 2016


logo-RSRRP Do towarzystw skupionych w krajowym ruchu regionalnym oraz innych działających stowarzyszeń – kulturalnych, naukowych, miłośników miast i ziem, do towarzystw, przyjaciół, „ojczyzn regionalnych” kieruję apel o uczczenie przypadającej w 2017 roku dwusetnej rocznicy powstania 1 października 1817r w Wilnie Towarzystwa Filomatów.

Jego założycielami byli: Jan Czeczot, Józef Jeżowski, Teodor Łoziński, Franciszek Malewski, Adam Mickiewicz, Onufry Pietraszkiewicz i Tomasz Zan

    Filomaci (z greckiego-miłośnicy wiedzy) wraz z powstałym w 1820 roku również w Wilnie Towarzystwem Filaretów (przyjaciół cnót i dzielności moralnej) stworzyli pierwsze w kraju tajne stowarzyszenie naukowo-literackie, grupujące patriotyczną młodzież wileńską. Zajmowali się kształtowaniem osobowości siły woli oraz umiejętności intelektualnych i literackich; w warunkach zaborowego systemu oświatowego propagowali samokształcenie i zdobywanie wiedzy, zachęcali do poznawania rzeczy ojczystych, pracy nad sobą oraz doskonalenia życia obywatelskiego i narodowego. Dążyli do rozwijania uczuć patriotycznych, zdolności do poświęceń i odwagi, wzajemnego wspierania się uszlachetniania obyczaju i ożywiania życia religijnego oraz kształtowania świadomości narodowej. Nadrzędnym celem Filomatów i Filaretów było wychowanie społeczeństwa do walki z caratem, wyzwolenie chłopów z poddaństwa i odzyskanie niepodległości Polski.

    Po sześciu latach działalności w nocy z23 na 24 października 1823 roku założyciele patriotycznego ruchu Filomatów i Filaretów zostali aresztowani a po uciążliwym śledztwie i farsowym procesie zesłani w głąb Rosji. Jednakże ich idee, podobnie jak cele Warszawskiego Towarzystwa Nauk(1800r) zaowocowały samoorganizowaniem się polskiego społeczeństwa w liczne stowarzyszenia, które powstawały zwłaszcza w drugiej połowie XIX wieku i rozwinęły swą działalność w okresie II Rzeczypospolitej.

    Nam regionalistom w początku XXI wieku bliska jest myśl programowa Filomatów i Filaretów. Stanowi ona Fundament ideowy służby społecznej dla dobra wspólnego – najważniejszego celu ruchu regionalnego. Zachęcam Koleżanki i Kolegów-liderów ruchu regionalistycznego do uwzględniania w swoich zamierzeniach działań nawiązujących do jubileuszu 200-lecia Filomatów i Filaretów. Niech ich idee stanowią wskazania do pełnienia naszej misji na rzecz społeczności lokalnych, regionalnych i całego społeczeństwa polskiego.

    Namawiam krajową reprezentację ruchu regionalnego władze RSR RP do zorganizowania, we współpracy z polskimi organizacjami działającymi na Litwie konferencji naukowej w Wilnie jesienią 2017 roku z udziałem uczonych i wyróżniających się liderów ruchy regionalistycznego z całego kraju. Warto też ufundować tablicę pamiątkową w siedzibie byłego Uniwersytetu Stefana Batorego. Podobną tablicę należałoby wmurować w Pałacu Staszica w Warszawie, dla upamiętnienia miejsca gdzie rodziły się patriotyczne idee i powstało pierwsze polskie stowarzyszenie naukowo-kulturalne, które służyło wzorem ideowo organizacyjnym dla przyszłorocznego jubilata. Trzeba rozpowszechniać myśl programową i cele najstarszych towarzystw społeczno-kulturalnych w Polsce.

    Niech naszym zadaniem będzie ożywianie tradycji pierwszych stowarzyszeń dobrze służących ojczyźnie, niech będą one natchnieniem do zwiększonej aktywności w każdym zakątku kraju w miastach i wsiach w małych i większych ojczyznach regionalnych, niech wzbogacą naszą działalność dla dobra wspólnego.

Anatol Jan Omelaniuk
Honorowy Przewodniczący RSR RP

Wrocław, kwiecień 2016 roku